Welke voedingsmiddelen zorgen voor ontstekingen in de darmen?

(Laatste update: 9 november 2021)

Bij gezonde mensen leven bacteriën in de darmflora in synergie met de rest van het lichaam. Wanneer jij goed voor je darmbacteriën zorgt, zorgen je darmbacteriën goed voor jou. Zo kunnen gezonde bacteriën stofjes aanmaken waar je lichaam veel baat bij heeft als jij hen de juiste voeding geeft. En andersom kunnen schadelijke bacteriën voor ontstekingen zorgen in je darmen en in je lijf wanneer je ongezond eet. Wat is dan gezond en wat is ongezond? Van een aantal voedingsmiddelen is bekend dat het ontstekingsreacties opwekt in de darmen. En tegelijkertijd zijn er voedingsmiddelen die ontstekingsreacties juist afremmen in de darmen.

In dit artikel:

  • Wanneer ontstekingsreacties ontstaan in de darmen
  • De gevolgen van deze ontstekingen
  • Welke voedingsmiddelen ontstekingen opwekken
  • Welke voedingsmiddelen een ontstekingsremmende werking hebben
  • Samenvatting

Wanneer ontstaan ontstekingsreacties in de darmen?

In je dikke darm bevinden zich ontzettend veel micro-organismen, zoals bacteriën, gisten en virussen. Deze samenstelling van micro-organismen noem je ook wel de darmflora. De darmflora heeft een relatie met het immuunsysteem dat in je darmen werkzaam is. Het immuunsysteem beschermt je lijf tegen mogelijke ziekteverwekkers. Vooral je darmwand moet goed beschermd worden om te voorkomen dat ziekteverwekkers door de darmwand heen je lichaam binnen dringen.

Onderdelen van het immuunsysteem In en rond de darmwand worden geactiveerd wanneer:

  • zij schadelijke virussen, bacteriën en andere ziekteverwekkende stofjes die met voedsel zijn meegekomen detecteren.1
  • er sprake is van een dysbiose van de darmflora, bijvoorbeeld wanneer een schadelijke bacteriesoort of gist de overhand heeft gekregen in de darmen.3
  • de darmwand beschadigd is geraakt, zoals bij een lekkende darm het geval is.4

De gevolgen van ontstekingen in de darmen

Wanneer je continu dingen eet waar je immuunsysteem niet blij mee is of wanneer schadelijke micro-organismen in de darmen de overhand houden, blijft je immuunsysteem ontstekingsreacties afvuren. Hierdoor ontstaat er een chronische ontsteking in de darmen.5 6

Voor sommige mensen is zo’n chronische ontsteking dagelijks merkbaar, terwijl anderen hier pas op de lange termijn last van krijgen. De ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zijn voorbeelden van ontstekingsziekten in de darmen, waarbij de patiënten direct wat van de ontstekingen merken met klachten als buikpijn, diarree, bloed bij de ontlasting, vermoeidheid en een verlies van eetlust.

Op de lange termijn kunnen chronische ontstekingen leiden tot darmkanker, een ziekte die vaker voorkomt dan de ziekte van Crohn en colitis en met een grotere overlijdenskans.7 8 9 Darmkanker steekt pas zijn kop op bij mensen die ouder zijn dan 50.10 Dat betekent dat de ziekte zich al die tijd ervoor heeft kunnen ontwikkelen zonder dat patiënten zich bewust waren van deze ontstekingen in hun darmen.

Daarnaast hebben ontstekingen in de darmen niet alleen een schadelijk effect op de darmen zelf, maar hebben zij ook een relatie met ontstekingsreacties in de hersenen. Zo zijn er  gevallen bekend waarbij mensen met MS (een ontstekingsziekte in de hersenen) van hun klachten afkwamen nadat zij een poeptransplantatie kregen.11 Dit wil zeggen dat zij de darmflora van een gezond persoon toegediend kregen. De relatie tussen de darmen en de hersenen kan verklaard worden door de aanwezigheid van een grote zenuw, waarmee het immuunsysteem in de darmen kan communiceren met het immuunsysteem in de hersenen.12 Deze zenuw, genaamd de nervus vagus, loopt van de hersenen langs ons hele verteringsstelsel naar de darmen.

de nervus vagus
De nervus vagus (de gele zenuw in deze illustratie) is de langste zenuw in het menselijk lichaam en verbindt de hersenen met ons maag-darmkanaal.

Ook hebben mensen die lijden aan de ziekte van Crohn een verhoogd risico op het krijgen van een depressie.13 14 Niet iedereen met een ontstekingsziekte in de darmen heeft last van een depressie, maar meerdere onderzoeken laten zien dat mensen met de ziekte van Crohn of colitis meer psychische stress en onrust ervaren in de periodes wanneer hun ziekte actief is, in vergelijking met de periodes dat ze minder last hadden van hun darmen of in vergelijking met mensen die geen Crohn of colitis hebben.15 16 17

Tenslotte lijkt een chronische ontsteking in de darmen ook vooraf te gaan aan de ontwikkeling van de ziekte van Parkinson, eveneens een hersenziekte.18

Voedingsmiddelen die voor ontstekingen zorgen

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat een Westers dieet het aantal ontstekingsreacties in de darmen verhoogt.19 20 Zo leidt het Westers dieet tot een verhoogd risico op het krijgen van darmkanker.21 En mensen die uit niet-Westerse landen emigreren naar een Westers land en het Westerse dieet overnemen, hebben een hogere kans op het ontwikkelen van een ontstekingsziekte als de ziekte van Crohn.22 Daarnaast is het aantal gevallen van de ziekte van Crohn de afgelopen jaren in Japan toegenomen, wat volgens onderzoekers te wijten is aan de toename van ongezonde Westerse voeding in het Japanse dieet.23 Een Westers dieet bestaat uit veel vlees, vetrijk eten, fabrieksmatige voeding, suikers en een beperkte hoeveelheid aan groente en fruit.

Vlees

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft in 2015 erkend dat rood vlees en bewerkt vlees een enorm risico zijn op het krijgen van darmkanker: ze hebben rood en bewerkt vlees zelfs het label ‘kankerverwekkend’ gegeven! Bewerkt vlees is een product waarbij het vlees op een of andere manier is behandeld, denk aan pekelen, drogen, fermenteren, roken, kruiden en malen. Voorbeelden van bewerkt vlees zijn vleeswaren, speklapjes, spare-ribs, worst en gehakt. Maar uit meerdere studies blijkt dat niet alleen rood en bewerkt vlees, maar vleesconsumptie in het algemeen bijdraagt aan de toename van ontstekingsreacties in de darmen.24 25 26 Zo hebben mensen die vlees eten een groter risico op het ontwikkelen van colitis of de ziekte van Crohn dan mensen die geen vlees eten.27 28 En mensen met de ziekte van Crohn die overstappen op een plantaardig dieet hebben uiteindelijk minder ontstekingen in hun darmen dan mensen met de ziekte van Crohn die dit niet doen.29 30 Ook hebben vegetariërs een verminderd risico op het krijgen van darmkanker.31

Suiker en zoetstoffen

Daarnaast zijn er ook voedingsmiddelen waarvan bekend is dat zij voor een beschadiging van de darmwand zorgen, met het ontstaan van gaten darmwand als gevolg (dit staat ook wel bekend als een zogenaamde lekkende of doorlaatbare darm). Zoals je hierboven hebt kunnen lezen, zorgen beschadigingen van de darmwand voor meer ontstekingsreacties in de darmen zelf. (In dit artikel kun je meer lezen over de oorzaken van een lekkende darm en hoe je een lekkende darm kunt voorkomen en herstellen). Voorbeelden van voedingsmiddelen die voor een lekkende darm zorgen zijn in ieder geval kunstmatige zoetstoffen, vetrijk eten en alcoholische dranken.32 33 34 Je zou dan verwachten dat de consumptie van zoetstoffen bijdraagt aan het ontstaan van ontstekingsziekten in de darmen, maar is dit ook zo? Van suiker en zoetstoffen is in ieder geval bekend dat zij de kans op darmkanker vergroten. Dit blijkt uit een onderzoek waarbij de consumptie van frisdrank met veel suiker of zoetstoffen onder tieners werd bijgehouden. Tieners die veel frisdrank consumeerden hadden een hogere kans op de ontwikkeling van tumoren in de darm dan tieners die nauwelijks frisdrank namen.35

Vetten en alcohol

Net als zoetstoffen zorgt vetrijk eten dus ook voor een lekkende darm. Verhoogt vetrijke voeding dan het risico op ontstekingsziekten in de darmen? Een studie in Japan beaamt dit: mensen die een vetrijk dieet volgden hadden een grotere kans om Crohn te krijgen dan mensen die vetarm aten.36 Bij twee andere studies concludeerden de onderzoekers dat de consumptie van margarine het risico op colitis vergroot.37 38 Ten slotte laat een analyse van meerdere onderzoeken op het effect van alcohol op de darmen zien dat het drinken van meer dan twee glazen alcohol per dag het risico op darmkanker verhoogt. Het soort drank maakte niet uit.39

Voedingsmiddelen die ontstekingen afremmen

Meerdere studies wijzen erop dat plantaardige diëten een ontstekingsremmende werking hebben in tegenstelling met de Westerse diëten met veel vlees, vet en zoetigheid.40 Zou er ook iets in planten zitten die ontstekingen afremt? Dat lijkt er wel op. In planten bevinden zich namelijk polyfenolen en polyfenolen hebben een ontstekingsremmende werking.41 Polyfenolen vind je vooral in fruit, maar ook in groenten (tomaten, broccoli en aubergine bevatten veel polyfenolen), kruiden (kurkuma bevat het polyfenol genaamd curcumine), het schilletje van noten, thee, cacaopoeder en ook in de donkergekleurde velletjes van zwarte bonen en zwarte rijst.42

Dan kun je je afvragen of deze polyfenolen ook een ontstekingsremmend effect op de darmen hebben. Uit onderzoeken met ratten met colitis blijk in ieder geval dat bessensap de ontstekingsreacties in hun darmen afremt.43 44 Nu zul je wel denken: “Maar ik ben geen rat.” Gelukkig zijn er ook onderzoeken gedaan waarbij het ontstekingsremmende effect van fruit op mensen getest is. Bij meerdere studies is dit onderzocht door proefpersonen eerst een ontstekingsbevorderende maaltijd (maaltijden met veel vetten en suikers) te geven en dan te kijken wat het effect is als de proefpersonen een stuk fruit of sap na de maaltijd kregen. Na het eten van een vet- en suikerrijke maaltijd gingen de ontstekingswaarden in het bloed van de proefpersonen zoals verwacht omhoog. En bij de proefpersonen die een glas sinaasappelsap kregen tijdens de maaltijd of wat aardbeien te eten kregen na de maaltijd, daalden de ontstekingswaarden vervolgens weer. Dit was niet het geval bij de proefpersonen die geen fruit kregen.45

Naar het effect van groenten en fruit op de ontstaan van colitis, de ziekte van Crohn en darmkanker zijn ook meerdere onderzoeken gedaan. De consumptie van zowel groenten als fruit verminderen het risico op een van deze darmziekten, maar het eten van fruit lijkt een groter effect te hebben dan groenten. Hoe meer fruit mensen aten, hoe kleiner de kans was dat ze colitis, de ziekte van Crohn of darmkanker kregen. Mensen die geen of nauwelijks fruit aten, hadden een verhoogde kans op het ontwikkelen van een van deze ziekten.46 47 48

Overzicht voedingsmiddelen en ontstekingen in de darmen

Heeft de informatie uit dit artikel je geholpen? Ondersteun dan de auteur met een financiële donatie of door dit artikel te delen op social media. Doneren kan hier.

Samengevat

Er zijn voedingsmiddelen die ontstekingsreacties opwekken in de darmen en er zijn voedingsmiddelen die juist ontstekingsreacties afremmen in de darmen. Wanneer je dagelijks de verkeerde voedingsmiddelen eet, kan dit leiden tot een chronische ontsteking. En een chronische ontsteking in de darmen kan op zijn beurt weer leiden tot darmziekten als colitis, de ziekte van Crohn en darmkanker. Maar ook hersenziekten als MS, Parkinson en depressie hebben een relatie met ontstekingen in de darmen. Voedingsmiddelen die ontstekingen opwekken zijn onderdeel van het Westerse dieet. Dit zijn: vlees, vetten, suiker en zoetstoffen, maar ook alcoholhoudende dranken. Voedingsmiddelen die ontstekingen afremmen zijn onbewerkte plantaardige producten, waarbij fruit als winnaar uit de bus komt. (An apple a day keeps the doctor away.)


Disclaimer: De auteur van darmrevolutie.nl is geen praktiserend arts. Met deze artikelen probeer ik slechts de resultaten van wetenschappelijke onderzoeken weer te geven. Mensen die klachten ervaren worden geadviseerd hun behandelend arts te raadplegen.

  1. Bruggeman, C., 2018: The Impact of a whole-food, plant-based diet on intestinal inflammation. Master Thesis. [Google Scholar]
  2. Kaur, N., C.C. Chen, J. Luther & J.Y. Kao, 2011: Intestinal dysbiosis in inflammatory bowel disease. Gut Microbes 2(4), p. 211-216. [PubMed] [Google Scholar] 2Gozalbo, D. & M.L. Gil, 2009: INF-gamma in Candida albicans infections. Frontiers in Bioscience (Landmark Edition), 14, p. 1970-1978. [PubMed]
  3. Lee, J.S. et al. 2015: Interleukin-23-Independent IL-17 Production Regulates Intestinal Epithelial Permeability. Immunity 43(4), p. 727-738. [PubMed] [Google Scholar]
  4. Kayama, H. & K. Takeda, 2016: Functions of innate immune cells and commensal bacteria in gut homeostasis. Journal of Biochemistry 159(2), p. 141-149. [PubMed] [Google Scholar]
  5. Bruggeman, C., 2018: The Impact of a whole-food, plant-based diet on intestinal inflammation. Master Thesis. [Google Scholar]
  6. Rizzo, A., F. Pallone, G. Monteleone & M.C. Fantini, 2011: Intestinal inflammation and colorectal cancer: A double-edged sword? World Journal of Gastroenterology 17(26), p. 3092-3100. [PubMed] [Google Scholar]
  7. Rubin, D.C., A. Shaker & M.S. Levin, 2012: Chronic intestinal inflammation: inflammatory bowel disease and colitis-associated colon cancer. Frontiers in Immunology 3. [PubMed] [Google Scholar]
  8. Coussens, L.M. & Z. Werb Z., 2002: Inflammation and cancer. Nature 6917(420), p. 860- 867. [PubMed]
  9. Kuipers, E. et al. 2015, Colorectal Cancer. Nature Reviews Disease Primers 1: 15065. [PubMed]
  10. Borody, T. et al., 2011: Fecal Microbiota Transplantation (FMT) in Multiple Sclerosis (MS). American Journal of of Gastroenterology 106, p. S352. [Google Scholar]
  11. Maier, S.F., L.E. Goehler, M. Fleshner & L.R. Watkins, 2006: The Role of the Vagus Nerve in Cytokine-to-Brain Communication. Annals of The New York Academy of Sciences. [PubMed] [Google Scholar]
  12. Loftus, E.V. et al. 2011: Increased Risk of Developing Anxiety and Depression in Young Patients With Crohn’s Disease. American Journal of Gastroenterology 106(9), p. 1670-1677. [PubMed] [Google Scholar]
  13. Iglesias, M. et al. 2009: Psychological impact of Crohn’s disease on patients in remission: anxiety and depression risks. Revista Espanola de Enfermedades Digestivas 101(4), p. 249-257. [PubMed] [Google Scholar]
  14. Graff, L.A. et al. 2006: The Relationship of Inflammatory Bowel Disease Type and Activity to Psychological Functioning and Quality of Life. Clinical Gastroenterology and Hepatology 4(12), p. 1491-1501.e1. [PubMed] [Google Scholar]
  15. Porcell, P., C. Leoci & V. Guerra, 1996: A Prospective Study of the Relationship between Disease Activity and Psychologic Distress in Patients with Inflammatory Bowel Disease. Scandinavian Journal of Gastroenterology 31(8), p. 792-796. [PubMed] [Google Scholar]
  16. Graff, L.A. et al. 2009: Stress Coping, Distress, and Health Perceptions in Inflammatory Bowel Disease and Community Controls. The American Journal of Gastroenterology 104(12), p. 2959-2969. [PubMed] [Google Scholar]
  17. Houser, M.C. & M.G. Tansy, 2017: The gut-brain axis: is intestinal inflammation a silent driver of Parkinson’s disease pathogenesis? npj Parkinson’s Disease 3: 3. [PubMed] [Google Scholar]
  18. Huang E.Y.  et al. 2013: The role of diet in triggering human inflammatory disorders in the modern age. Microbes and Infection 15(12), p. 765–774. [PubMed] [Google Scholar]
  19. Andersen, V., A. Olsen, F. Carbonnel, A. Tjønneland & U. Vogel, 2012: Diet and risk of inflammatory bowel disease. Digestive and Liver Disease, 44(3), p. 185-194. [PubMed] [Google Scholar]
  20. Slattery, M.L., K.M. Boucher, B.J. Caan, J.D. Potter & K.N. Ma, 1998: Eating Patterns and Risk of Colon Cancer. American Journal of Epidemiology 148(1), p. 4-16. [PubMed] [Google Scholar]
  21. Jayanthi, V., C.S.J. Robert, D. Pinder, A.C.B. Wicks & J.F. Mayberry, 1992: Epidemiology of Crohn’s Disease in Indian Migrants and the Indigenous Population in Leicestershire. An International Journal of Medicine 82(2), p. 125-138. [PubMed] [Google Scholar]
  22. Shoda, R., K. Matsueda, S. Yamato & N. Umeda, 1996: Epidemiologic analysis of Crohn disease in Japan: increased dietary intake of n-6 polyunsaturated fatty acids and animal protein relates to the increased incidence of Crohn disease in Japan. The American Journal of Clinical Nutrition 63(5), p. 741-745. [PubMed] [Google Scholar]
  23. Jantchou, P. et al. 2010: Animal Protein Intake and Risk of Inflammatory Bowel Disease: The E3N Prospective Study. The American Journal of Gastroenterology 105(10), p. 2195-2201. [PubMed] [Google Scholar]
  24. Jowett, S.L., C.J. Seal, M.S. Pearce, E. Philips, W. Gregory, J.R. Barton & M.R. Welfare, 2004: Influence of dietary factors on the clinical course of ulcerative colitis: a prospective cohort study. Gut 53, p. 1479-1484. [PubMed] [Google Scholar]
  25. Richman, E. & J.M. Rhodes, 2013: Review article: evidence-based dietary advice for patients with inflammatory bowel disease. Alimentary Pharmacology and Therapeutics 38(10), p. 1156-1171. [PubMed] [Google Scholar]
  26. Ge, J., T.J. Han, J. Liu, J.S. Li, X.H. Zhang, Y. Wang, Q.Y. Li, Q. Zhu & C.M. Yang, 2015: Meat intake and risk of inflammatory bowel disease: A meta-analysis. Turkish Journal of Gastroenterology 26, p. 492-497. [PubMed] [Google Scholar]
  27. Amarapurkar, A.D. et al. 2018: Risk factors for inflammatory bowel disease: A prospective multi-center study. Indian Journal of Gastroenterology 37, p. 189-195. [PubMed] [Google Scholar]
  28. Chiba, M., T. Abe, H. Tsuda, T. Sugawara, S. Tsuda, H. Tozawa, K. Fujiwara & H. Imai, 2010: Lifestyle-related disease in Crohn’s disease: Relapse prevention by a semi-vegetarian diet. World Journal of Gastroenterology 16(20), p. 2484-2495. [PubMed] [Google Scholar]
  29. Chiba, M. et al. 2017: Induction with Infliximab and a Plant-Based Diet as First-Line (IPF) Therapy for Crohn Disease: A Single-Group Trial. The Permanente Journal 21, p. 17-009. [PubMed] [Google Scholar]
  30. Orlich, M.J. et al. 2015: Vegetarian Dietary Patterns and the Risk of Colorectal Cancers. JAMA Internal Medicine 175(5), p. 767-776. [PubMed] [Google Scholar]
  31. Shil, A., O. Olusanya, Z. Ghufoor, B. Forson, J. Marks & H. Chichger, 2020: Artificial Sweeteners Disrupt Tight Junctions and Barrier Function in the Intestinal Epithelium through Activation of the Sweet Taste Receptor, T1R3. Nutrients 12: 1862. [PubMed] [Google Scholar]
  32. Rohr, M.J., C.A. Narasimhulu, T.A. Rudeski-Rohr & S. Parthararathy, 2020: Negative Effects of a High-Fat Diet on Intestinal Permeability: A Review. Advances in Nutrition 11, p. 77-91. [PubMed] [Google Scholar]
  33. Purohit, V. et al. 2008: Alcohol, intestinal bacterial growth, intestinal permeability to endotoxin, and medical consequences: Summary of a symposium. Alcohol 42(5), p. 349-361. [PubMed] [Google Scholar]
  34. Joh, H.K. et al. 2021: Simple Sugar and Sugar-Sweetened Beverage Intake During Adolescence and Risk of Colorectal Cancer Precursors. Gastroenterology 161(1), p. 128-142.e20. [PubMed] [Google Scholar]
  35. Shoda, R., K. Matsueda, S. Yamato & N. Umeda, 1996: Epidemiologic analysis of Crohn disease in Japan: increased dietary intake of n-6 polyunsaturated fatty acids and animal protein relates to the increased incidence of Crohn disease in Japan. The American Journal of Clinical Nutrition 63(5), p. 741-745. [PubMed] [Google Scholar]
  36. Kurata, J.H. (red.), 1994: Dietary and Other Risk Factors of Ulcerative Colitis. A Case-Control Study in Japan. Journal of Clinical Gastroenterology 19(2), p. 166-171. [PubMed] [Google Scholar]
  37. Maconi, G., S. Ardizzone, C. Cucino, C. Bezzio, A.G. Russo & G.B. Porro, 2010: Pre-illness changes in dietary habits and diet as a risk factor for inflammatory bowel disease: A case-control study. World Journal of Gastroenterology 16(34), p. 4297-4304. [PubMed] [Google Scholar]
  38. Cho, E. et al. 2004: Alcohol Intake and Colorectal Cancer: A Pooled Analysis of 8 Cohort Studies. Annals of Internal Medicine 140, p. 603-613. [PubMed] [Google Scholar]
  39. Grosse, C.S.J., C.T. Christophersen, A. Devine & I.C. Lawrance, 2020: The role of a plant-based diet in the pathogenesis, etiology and management of the inflammatory bowel diseases. Expert Review of Gastroentererology & Hepatology 14(3), p. 137-145. [PubMed] [Google Scholar] ]
  40. Biesalski, H.K., 2007: Polyphenols and inflammation: basic interactions. Current Opinion in Clinical Nutrition and Metabolic Care 10(6), p. 724-728. [PubMed] [Google Scholar]
  41. Cieślik, E., A. Gręda & W. Adamus, 2006: Contents of polyphenols in fruit and vegetables. Food Chemistry 94(1), p. 135-142. [Google Scholar]
  42. Murugan, R., S. Saravanan & T. Parimelazhagan, 2017: Study of intestinal anti-inflammatory activity of Phoenix loureiroi Kunth (Arecacae) fruit. Biomedicine & Pharmacotherapy 93, p. 156-164. [PubMed] [Google Scholar]
  43. Valcheva-Kuzmanova, S., A. Kuzmanov, V. Kuzmanova & M. Tzaneva, 2018: Aronia melanocarpa fruit juice ameliorates the symptoms of inflammatory bowel disease in TNBS-induced colitis in rats. Food and Chemical Toxicology 113, p. 33-39. [PubMed] [Google Scholar]
  44. Joseph, S.V., I. Edirisinghe & B.M. Burton-Freeman, 2015: Fruit Polyphenols: A Review of Antiinflammatory Effects in Humans. Critical Reviews in Food Science and Nutrition 56(3), p. 419-444. [PubMed] [Google Scholar]
  45. Li, F., X. Liu, W. Wang & D. Zhang, 2015: Consumption of vegetables and fruit and the risk of inflammatory bowel disease: a meta-analysis. European Journal of Gastroenterology & Hepatology 27, p. 623-630. [PubMed] [Google Scholar]
  46. Milajerdi, A., N. Ebrahimi-Daryani, L.A. Dieleman, B. Larijani & A. Esmaillzadeh, 2021: Association of Dietary Fiber, Fruit, and Vegetable Consumption with Risk of Inflammatory Bowel Disease: A Systematic Review and Meta-Analysis. Advances in Nutrition 12(3), p. 735-743. [PubMed] [Google Scholar]
  47. Terry, P. et al. 2001: Fruit, Vegetables, Dietary Fiber, and Risk of Colorectal Cancer. Journal of the National Cancer Institute 93(7), p. 525-533. [PubMed] [Google Scholar]

Ook interessant