Wat doet het overslaan van je ontbijt met je darmen?

(Laatste update: 24 augustus 2021)

Het overslaan van je ontbijt is nu door het intermittent fasting hip en happening. Maar is het skippen van je ontbijt wel gezond? Onderzoek laat namelijk zien dat mensen die hun ontbijt overslaan meer chronische ontstekingen in hun lijf hebben dan mensen die wel ontbijten.1 De link tussen het overslaan van je ontbijt en chronische ontstekingen ligt mogelijk in de darmen.

In dit artikel:

  • Hoe het overslaan van je ontbijt tot tekorten leidt
  • Hoe deze tekorten leiden tot lekken in de darmwand
  • Hoe een lekkende darm de samenstelling van je darmflora overhoop haalt
  • Hoe dit vervolgens tot ontstekingen leidt in de rest van je lichaam
  • Samenvatting

Het skippen van je ontbijt en tekorten

Dat het overslaan van je ontbijt tot tekorten leidt, is natuurlijk geen hogere wiskunde. Als je niet ontbijt eet je minder en krijg je dus ook minder voedingsstoffen binnen dan mensen die wel ontbijten. Een volwassen man heeft dagelijks ongeveer 2.500 kilocalorieën nodig en een volwassen vrouw 2.000 kilocalorieën. Een ontbijt bestaat doorgaans uit 500 kilocalorieën en dat is dus een groot aandeel in je aantal benodigde calorieën. Een Koreaans onderzoek laat dan ook zien dat mensen die slechts 1.600 kilocalorieën per dag aten voedingstekorten hadden, waarbij zij een aantal belangrijke voedingsstoffen misten. En het overgrote deel van deze ‘ondervoede’ proefpersonen hadden over het algemeen de neiging om hun ontbijt over te slaan.2

Voedingsstoffen in granen

In Nederland bestaat het ontbijt normaliter uit granen: brood, havermoutpap, muesli of andere ontbijtgranen. Brood en havermout bevatten een belangrijk mineraal, namelijk zink.3 Zink is een belangrijke voedingsstof om de darmwand gezond te houden. Bij te weinig zink kan de darmwand openbreken, met een lekkende darm als gevolg.4 5 6 En een lekkende darm wens je je ergste vijand niet toe. Een lekkende darm zorgt namelijk voor ontstekingen op verschillende plekken in je lichaam en verhoogt het risico op ziekten als Alzheimer, artrose, diabetes, endometriose en noem maar op. Hierover lees je meer in de volgende paragrafen.

Zink zit niet alleen in granen, maar ook in veel andere voedingsmiddelen zoals peulvruchten, vlees en zeevruchten. Zo hebben mensen die ondervoed zijn al gauw een zinktekort.7 Jonge vrouwen die af willen vallen en daardoor minder eten, worden door Japanse onderzoekers daarom gezien als een risicogroep om een zinktekort te krijgen.8

Ontbijt overslaan om af te vallen

Er zijn meerdere redenen waarom iemand zijn ontbijt overslaat. Geen trek en geen tijd zijn een paar op te noemen redenen. Maar er zijn ook mensen die niet ontbijten omdat zij af willen vallen. Het lijkt een logische redenering: je eet minder, je krijgt daardoor minder calorieën binnen, terwijl je wel net zoveel calorieën verbrandt als wanneer je wel zou ontbijten. Dan verwacht je dat je gewicht verliest. Maar niets is minder waar. Een studie met meer dan 300 mensen met overgewicht laat namelijk zien dat hun lichaamsgewicht hetzelfde bleef zodra de proefpersonen stopten met ontbijten. De groep proefpersonen werden in dit onderzoek in twee kleinere groepen verdeeld: een groep die wel dagelijks zijn ontbijt nam en een groep die de opdracht kreeg om van de ene op de andere dag te stoppen met ontbijten. Bij beide groepen was na de onderzoeksperiode geen meetbaar verschil in gewicht. De conclusie van dit onderzoek luidde daarom dat het stoppen met ontbijt niet zorgde voor een gewichtsafname.9 Dan zou je kunnen denken dat de mensen die hun ontbijt skippen dan het aantal calorieën wat zij ’s ochtends gemist hebben, wel op een ander moment in de dag inhaalden. Maar een ander onderzoek laat zien dat dit over het algemeen niet het geval is. Wie ’s ochtends niet ontbijt en daardoor 500 kilocalorieën overslaat, eet misschien een stevigere lunch met 150 extra kilocalorieën. Dan blijft er dus nog steeds een verschil is van 350 kilocalorieën over.10

Een verklaring hiervoor is dat het lichaam ’s ochtends anders werkt dan ’s avonds en daardoor ook ‘s ochtends anders met voeding omgaat dan ’s avonds.11 Er zijn meerdere onderzoeken die deze verklaring ondersteunen. Mensen die namelijk ’s ochtends meer eten dan ’s avonds verliezen gewicht, terwijl mensen die ’s avonds veel eten juist aankomen.12 13   

Lekkende darm

Patiënten die dagelijks te weinig calorieën binnenkrijgen, hebben meer last van een lekkende darm dan mensen die wel voldoende eten.14 En uit een onderzoek met cavia’s blijkt hoe belangrijk zink is in de gezondheid van de darmwand wanneer je cavia’s op een caloriearm dieet zet. De onderzoekers verdeelden de cavia’s in deze studie in drie groepen. De cavia’s uit de eerste groep kregen voldoende voeding. De cavia’s uit de tweede groep kregen te weinig eten. En de cavia’s uit de derde groep werden ook op een caloriearm dieet gezet, maar dit dieet werd aangevuld met extra zink. De cavia’s die voldoende voeding kregen hadden, zoals verwacht, een gezonde darmwand. De darmwand van de cavia’s die te weinig eten kregen, was niet meer intact. Maar de darmwand van de cavia’s die een caloriearm dieet kregen met extra zink bleef wel intact.15 Cavia’s zijn geen mensen. Maar uit een ander onderzoek met menselijke proefpersonen met een lekkende darm bleken zinksupplementen in ieder geval een gunstig effect te hebben op het herstel van de darmwand.16  

Wanneer er sprake is van een lekkende darm kunnen etensresten, bacteriën en gifstofjes in de bloedbaan lekken. Wanneer deze zich eenmaal in de bloedbaan bevinden, circuleren ze door de rest van het lichaam. En dit leidt dan weer tot ontstekingsreacties op verschillende plekken in je lijf.17 Wanneer je immuunsysteem deze gifstofjes detecteert vuren zij namelijk ontstekingsreacties af om je lijf te beschermen. Maar als je immuunsysteem continu aangewakkerd wordt en continu ontstekingsreacties afvuurt, kan dit schadelijk zijn voor je lichaam.

Stroom schema overslaan ontbijt en lekkende darm
Dit stroomschema laat de theorie zien dat het overslaan van je ontbijt tot een lekkende darm en ontstekingen in je lichaam kan leiden.

Een lekkende darm haalt je darmflora uit balans

Wanneer de darmwand niet meer intact is, ontstaat er een shift in de samenstelling van je darmflora. Dit heeft met de toevoer van zuurstof te maken. Wanneer je darmwand intact is, is er geen zuurstof in je darmen. Maar wanneer je darmwand niet meer intact is, kan er zuurstof vanuit je bloedbaan in je darmen komen. In je darmen leven bacteriën die niet tegen zuurstof kunnen en bacteriën die wel zuurstof kunnen verdragen. De meeste gezonde darmbacteriën zijn niet bestand tegen zuurstof. Zij krijgen de kans om te gedijen als de darmwand intact is en er dus geen zuurstof in de darmen kan komen. Maar wanneer de darmwand open is gebroken en er zuurstof in de darmen komt, nemen deze gezonde bacteriën in aantallen af, terwijl de bacteriën die wel zuurstof verdragen dan de kans krijgen om te floreren. En het zijn juist bacteriën van een schadelijke bacteriestam die de aanwezigheid van zuurstof tolereren: de Proteobacteriën.18 Een lek in de darmwand kunnen hierdoor een overgroei aan Proteobacteriën veroorzaken. Deze bacteriën hebben een nadelige reputatie: personen met veel Proteobacteriën in hun darmen hebben namelijk een verhoogde kans op allerlei ziekten en aandoeningen. Mensen met depressie,19 de ziekte van Crohn,20 prikkelbare darm syndroom,21 endometriose 22 en Alzheimer23 hebben namelijk meer Proteobacteriën in hun darmen dan gezonde mensen.

shift in je darmflora door een lekkende darmwand
Wanneer er door een lek in de darmwand zuurstof in de darmen komt, nemen gezonde bacteriën in aantal af, terwijl de schadelijke Proteobacteriën dan in aantal toe kunnen nemen.

Een overgroei van deze bacteriestam leidt tot ontstekingen op verschillende plekken in het lichaam.24 Dit heeft er vooral mee te maken dat de Proteobacterieën een gifstofje op hun celwand dragen: de lipopolysacchariden (LPS). En wanneer deze LPS zich in grote hoeveelheden in de darmen bevinden, heeft de darmwand ook meer moeite om te herstellen, omdat de aanwezigheid van de LPS ervoor zorgt dat de darmwand steeds weer opnieuw openbreekt.25 Mensen met veel van dit soort schadelijk bacteriën in hun darmen hebben dan ook meer LPS in hun bloedbaan. En het zijn deze LPS waar je immuunsysteem op reageert door ontstekingsreacties af te vuren. Wanneer er constant LPS via je bloedbaan aangevoerd wordt, is het voor je immuunsysteem dweilen met de kraan open en ontstaan er dus chronische ontstekingen. In sommige gevallen tast het immuunsysteem dan je eigen lichaam aan. Je noemt dit ook wel een auto-immuunziekte. Dit is iets wat je terugziet bij artrose en Alzheimer.26 27

LPS aan de buitenzijde van bepaalde bacteriën
Links is de dwarsdoorsnede van de celwand van een Proteobacterie te zien. Als rechtopstaande haren bevinden zich aan de buitenzijde van de celwand meerdere kettingstructuren. Dit zijn de giftige lipopolysacchariden (LPS).

Vicieuze cirkel

Wanneer je dus eenmaal door een zinktekort, of om een andere reden, een opengebroken darmwand hebt, kom je in een vicieuze cirkel terecht waarbij het steeds moeilijker wordt om de darmwand te dichten. Een opengebroken darmwand zorgt voor meer zuurstof in de darmen en meer zuurstof in de darmen zorgt voor een shift in de darmflora, waarbij schadelijke bacteriën de overhand nemen en veel gezonde bacteriën afsterven. En deze schadelijke bacteriën leiden tot ontstekingsreacties in de darmwand, waardoor het immuunsysteem de darmwand openbreekt om in de aanval te kunnen gaan tegen deze schadelijke bacteriën.28  

vicieuze cirkel zinktekort en een lekkende darm

Dit is dus des te meer een reden om te zorgen voor voldoende zink in je dagelijkse dieet. Als je bovenstaande vicieuze cirkel wilt doorbreken, dan kun je in dit artikel lezen wat je kunt doen om een lekkende darm weer te herstellen. Eén van de manieren die in dit artikel beschreven staat, is het eten van veel voedingsvezels. Niet alleen zorgen deze voedingsvezels voor een gezondere darmwand, maar zij voeden ook gezonde darmbacteriën die een natuurlijke vijand zijn van de schadelijke Proteobacteriën.29 30 31 32 En in dit artikel kun je lezen hoe je dagelijks meer voedingsvezels aan je dieet toevoegt. Daarnaast heeft de specerij kurkuma een antibacteriële werking, waardoor schadelijke bacteriën, zoals de Proteobacteriën, ingeperkt worden.33 Het loont dan om dagelijks kurkuma aan je havermoutpap toe te voegen. Kurkuma is ook te verkrijgen als supplement bij de welbekende drogisterijen.

Heeft de informatie uit dit artikel je geholpen? Ondersteun dan de auteur met een financiële donatie of door dit artikel te delen op social media. Doneren kan hier.

Samengevat

Mensen die hun ontbijt overslaan hebben meer ontstekingsreacties in hun lijf dan gezonde mensen. Een verklaring hiervoor is het ontstaan van een zinktekort wanneer je door het skippen van je ontbijt te weinig calorieën binnenkrijgt. Zink is een belangrijke voedingsstof voor de gezondheid van je darmwand. Wanneer je darmwand door een zinktekort openbreekt, kunnen er niet alleen gifstoffen uit je darm ontsnappen en op verschillende plekken in je lijf voor ontstekingen zorgen, maar het leidt ook tot een nadelige shift in je darmflora. Bij een lekkende darm komt er zuurstof in de darmen, waardoor gezonde darmbacteriën afsterven en schadelijke darmbacteriën floreren. En deze overgroei van schadelijke bacteriën leidt op zijn beurt weer tot extra veel gifstoffen in de bloedbaan en extra ontstekingsreacties. Het overslaan van het ontbijt is om die reden niet aan te raden. Doe je aan intermittent fasting, dan is het verstandig om er op te letten dat je op een dag wel voldoende calorieën of zink binnenkrijgt.


Disclaimer: De auteur van darmrevolutie.nl is geen praktiserend arts, maar beschrijft slechts de resultaten van wetenschappelijke onderzoeken. Als u lichamelijke of mentale problemen ervaart, wordt u geadviseerd om die te bespreken met uw behandelend arts.

  1. Zhu, S. et al. 2020: Habitually skipping breakfast is associated with chronic inflammation: a cross-sectional study. Public Health Nutrition 24(10), p. 2936-2943. [PubMed] [Google Scholar]
  2. Lim, H., H.J. Kim, S.J. Hong & S. Kim, 2014: Nutrient Intake and Bone Mineral Density by Nutritional Status in Patients with Inflammatory Bowel Disease. Journal of Bone Metabolism 21(3), p. 195-203. [PubMed] [Google Scholar]
  3. Sandström, B., A. Almgren, B. Kivistö & Å. Cederblad, 1987: Zinc Absorption in Humans from Meals Based on Rye, Barley, Oatmeal, Triticale and Whole Wheat. The Journal of Nutrition 117(11), p. 1898-1902. [PubMed] [Google Scholar]
  4. Reed, S., H. Neuman, S. Moscovich, R.P. Glahn, O. Koren, E. Tako, 2015: Chronic Zinc Deficiency Alters Chick Gut Microbiota Composition and Function. Nutrients 7(12), p. 9768-9784. [PubMed] [Google Scholar]
  5. Sturniolo, G.C., V. Di Leo, A. Ferronato, A. D’Odorico, R. D’Incà, 2001: Zinc Supplementation Tightens “Leaky Gut” in Crohn’s Disease. Inflammatory Bowel Diseases 7(2), p. 94-98. [PubMed] [Google Scholar]
  6. Chen, P. et al. 2003: Association of Vitamin A and Zinc Status with Altered Intesinal Permeability: Analyses of Cohort Data from Northeastern Brazil. Journal of Health Population and Nutrition 21(4), p. 309-315. [PubMed] [Google Scholar]
  7. Javed, F., A. Ashgar, S. Sheikh, M.A. Butt, N. Hashmat, B.A. Malik, 2009: Comparison of Serum Zinc Levels Between Healthy and Malnourished Children. Annals of Punjab Medical College 3(2), 139-143. [Google Scholar]
  8. Yanagisawa, H., 2004: Zinc Deficiency and Clinical Practice. Japan Medical Association Journal 47(8), p. 359-364. [Google Scholar]
  9. Dhurandhar, E.J. et al. 2014: The effectiveness of breakfast recommendations on weight loss: a randomized controlled trial. The American Journal of Clinical Nutrition 100(2), p. 507-513. [PubMed] [Google Scholar]
  10. Chowdhury, E.A., J.D. Richardson, K. Tsintzas, D. Thompson & J.A. Betts, 2015: Carbohydrate-rich breakfast attenuates glycaemic, insulinaemic and ghrelin response to ad libitum lunch relative to morning fasting in lean adults. The British Journal of Nutrition 114(1), p. 98-107. [PubMed] [Google Scholar]
  11. Green, C.B., J.S. Takahashi & J. Bass, 2008: The meter metabolism. Cell 134(5), p. 728-742. [PubMed] [Google Scholar]
  12. Jakubowicz, D., M. Barnea, J. Wainstein & O. Foy, 2013: High caloric intake at breakfast vs. dinner differentially influences weight loss of overweight and obese women. Obesity (Silver Spring) 21(12), p. 2504-2512. [PubMed] [Google Scholar]
  13. Garaulet, M. et al. 2013: Timing of food intake predicts weight loss effectiveness. International Journal of Obesity 37, p. 604-611. [PubMed] [Google Scholar]
  14. Norman, K., M. Pirlich, J.D. Schulzke, C. Smoliner, H. Lochs, L. Valentini & S. Bühner, 2012: Increased intestinal permeability in malnourished patients with liver cirrhosis. European Journal of Clinical Nutrition 66, p. 1116-1119. [PubMed] [Google Scholar]
  15. Rodríguez, P., N. Darmon, P. Chappuis, C. Candalh, M.A. Blaton, C. Bouchard & M. Heyman, 1996: Intestinal paracellular permeability during malnutrition in guinea pigs: effect of high dietary zinc. Gut 39, p. 416-422. [PubMed] [Google Scholar]
  16. Sturniolo, G.C., V. Di Leo, A. Ferronato, A. D’Odorico, R. D’Incà, 2001: Zinc Supplementation Tightens “Leaky Gut” in Crohn’s Disease. Inflammatory Bowel Diseases 7(2), p. 94-98. [PubMed] [Google Scholar]
  17. Luo, X. et al. 2021: Increased intestinal permeability with elevated peripheral blood endotoxin and inflammatory indices for e-waste lead exposure in children. Chemosphere 279: 130862. [PubMed] [Google Scholar]
  18. Litvak, Y., M.X. Byndloss,, R.M. Tsolis & A.J. Bäumler, 2017: Dysbiotic Proteobacteria expansion: a microbial signature of epithelial dysfunction. Current Opinion in Microbiology 39, p. 1-6. [PubMed] [Google Scholar]
  19. Jiang, H. et al. 2015: Altered fecal microbiota composition in patients with major depressive disorder. Brain, Behavior and Immunity 48, p. 186-194. [PubMed] [Google Scholar]
  20. Vester-Andersen, M.K. et al. 2019: Increased abundance of proteobacteria in aggressive Crohn’s disease seven years after diagnosis. Scientific Reports 9: 13473. [PubMed] [Google Scholar]
  21. Pittayanon, R., J.T. Lau, Y. Yuan, G.I. Leontiadis, F. Tse, M. Surette & P. Moayyedi, 2019: Gut Microbiota in Patients With Irritable Bowel Syndrome – A Systematic Review. Gastroenterology 157(1), p. 97-108. [PubMed] [Google Scholar]
  22. Leonardi, M., C. Hicks, F. El-Assaad, E. El-Omar & G. Condous, 2020: Endometriosis and the microbiome: a systematic review. BJOG An International Journal of Obstetrics and Gynaecology 127(2), p. 239-249. [PubMed] [Google Scholar]
  23. Zhan, X. et al. 2016: Gram-negative bacterial molecules associate with Alzheimer disease pathology. Neurology 87(22), p. 2324-2332. [PubMed] [Google Scholar]
  24. Rizzatti, G., L.R. Lopetuso, G. Gibiino, C. Binda & A. Gasbarrini, 2017: Proteobacteria: A Common Factor in Human Diseases. BioMed Research International: 9351507. [PubMed] [Google Scholar]
  25. Guo, S., R. Al-Sadi, H.M. Said & T.Y. Ma, 2013: Lipopolysaccharide causes an increase in intestinal tight junction permeability in vitro and in vivo by inducing enterocyte membrane expression and localization of TLR-4 and CD14. The American Journal of Pathology 182(2), p. 375-387. [PubMed] [Google Scholar]
  26. Huang, Z., T. Stabler , F. Pei & V. Kraus, 2016: Both systemic and local lipopolysaccharide (LPS) burden is associated with knee osteoarthritis (OA). Osteoarthritis and Cartilage 24, suppl. 1, p. s329-s330. [PubMed] [Google Scholar]
  27. Zhao, Y., V. Jaber & W.J. Lukiw, 2017: Secretory Products of the Human GI Tract Microbiome and Their Potential Impact on Alzheimer’s Disease (AD): Detection of Lipopolysaccharide (LPS) in AD Hippocampus. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology 7: 318. [PubMed] [Google Scholar]
  28. Lee, J.S. et al. 2015: Interleukin-23-Independent IL-17 Production Regulates Intestinal Epithelial Permeability. Immunity 43(4), p. 727-738. [PubMed] [Google Scholar]
  29. Vieira, A.T. et al. 2016: Control of Klebsiella pneumoniae pulmonary infection and immunomodulation by oral treatment with the commensal probiotic Bifidobacterium longum 51A. Microbes and Infection 18(3), p. 180-189. [PubMed] [Google Scholar]
  30. Ibrahim, S.A. & B. Anatoly, 1993: Inhibition of Escherichia coli by Bifidobacteria. Journal of Food Protection 56(8), p. 713-715. [PubMed] [Google Scholar]
  31. Gagnon, M., E.E. Kheadr, G. Le Blay & I. Fliss, 2004: In vitro inhibition of Escherichia coli 0157:H7 by bifidobacterial strains of human origin. International Journal of Microbiology 92(1), p. 69-78. [PubMed] [Google Scholar]
  32. Lim, S.M. & D.H. Kim, 2017: Bifidobacterium adolescentis IM38 ameliorates high-fat diet–induced colitis in mice by inhibiting NF-κB activation and lipopolysaccharide production by gut microbiota. Nutrition Research 41, p. 86-96. [PubMed] [Google Scholar]
  33. Burge, K., A. Gunasekaran, J. Eckert & H. Chaaban, 2019: Curcumin and Intestinal Inflammatory Diseases: Molecular Mechanisms of Protection. International Journal of Molecular Sciences 20(8): 1912. [PubMed] [Google Scholar]

Ook interessant