Kunnen darmbacteriën een depressie verzachten?

(Laatste update: 24 augustus 2021)

Er wordt steeds meer bekend over de wisselwerking tussen de darmen en de werking van de hersenen, zoals het voorkomen van een depressie. Zo zorgen darmbacteriën van depressieve personen ervoor dat muizen zich anders gaan gedragen als deze darmbacteriën in hun verteringsstelsel terecht komen.1 Maar kunnen darmbacteriën ook voor het tegenovergestelde effect zorgen? Dat de depressie verzacht wordt?

In dit artikel:

  • Depressie als een ontstekingsziekte
  • De link met de darmen
  • Hoe je ontstekingen in je darmen vermindert
  • Wat het effect van een plantaardig dieet is
  • Samenvatting

Wat is een depressie?

Een depressie is een psychische aandoening, waarbij je hevige gevoelens van somberheid ervaart en je levenslust verloren bent. De DSM-5 (de diagnose bijbel van de psychiatrie) biedt een overzicht van alle symptomen. Wanneer je vijf van de omschreven symptomen ervaart, leid je officieel aan een depressie. Depressie is een nare ziekte en bij sommige mensen komt deze ziekte steeds weer terug. De behandeling van een depressie bestaat vaak uit een combinatie van cognitieve gedragstherapie en medicatie. Met cognitieve gedragstherapie leer je jezelf een ander denkpatroon aan, waardoor je minder stress ervaart. En anti-depressiva zijn er op gericht om ontstekingsreacties te verminderen.2

Ontstekingsreacties bij een depressie?

Volgens de laatste inzichten ontstaat depressie na het oplaaien van ontstekingsreacties.3 Ontstekingsreacties vinden plaats wanneer er een onbalans is in het immuunsysteem. Dit heeft te maken met een disbalans in de verschillende soorten T-cellen. T-cellen zijn een type witte bloedcellen, die het lichaam beschermen tegen infecties en andere ziekteverwekkers. Er bestaan verschillende type T-cellen, waaronder Th1, Th2, Th17 en T-remmercellen. Van Th1 en Th17 is bekend dat zij ontstekingsbevorderend zijn, terwijl Th2 en de T-remmercellen juist ontstekingen afremmen. Een teveel aan Th17 zorgt voor ontstekingen. Maar wanneer Th17 en T-remmercellen met elkaar in balans zijn, worden ontstekingen voorkomen.4 En nu wil het geval dat mensen die lijden aan een depressie meer Th1 en Th17 en minder T-remmercellen in hun bloed hebben.5 6 7 Door deze disbalans kunnen zware depressies uiteindelijk ook leiden tot auto-immuunziektes8, waarbij het immuunsysteem gezond weefsel van het eigen lichaam aantast. En een aantal anti-depressiva is er op gericht om te zorgen voor een balans tussen de Th17 en T-remmercellen, door T-remmercellen op te wekken in het lichaam en de ontstekingsreacties af te remmen.9 10

ontstekingsreacties depressie
Wanneer het aantal Th17 en T-remmercellen uit balans zijn ontstaan er ontstekingsreacties.

Wat hebben je darmen hier mee te maken?

Er bestaat een wisselwerking tussen de darmen en het brein. Een disbalans van de darmen heeft een effect op iemands mentale gezondheid. En andersom heeft ook iemands mentale welzijn heeft een effect op de darmflora. Zo heeft iemand die in zijn jonge jaren veel antibiotica heeft geslikt een groter risico op het ontwikkelen van een depressie op latere leeftijd.11 Antibiotica doden namelijk een groot deel deel van de bacteriën in de darmen, waardoor het microbioom uit balans kan raken.12 Het microbioom is het geheel van micro-organismen zoals bacteriën, schimmels en virussen. Dit wil dus zeggen dat een disbalans van de microbioom in de darmen het risico op een depressie verhoogt.

Andersom is bij meerdere onderzoeken met muizen gebleken, dat er een verandering in hun microbioom plaatsvond als zij aan stress werden blootgesteld.13 14 15 Ook bij poepanalyses van mensen die leden aan een depressie bleek dat zij een ander microbioom hebben dan gezonde mensen. Mensen die leden aan een zware depressie hadden namelijk meer Enterobacteriaceae en Alistipes en minder Faecalibacterium prausnitzii in hun ontlasting van dan gezonde mensen.16 Enterobacteriaceae en Alistipes zijn beide schadelijke bacteriesoorten, die voor meer ontstekingsreacties kunnen zorgen.17 18 Alistipes is een bacteriesoort die in sommige gevallen juist een beschermende rol heeft, maar dat ook in verband wordt gebracht met ontstekingen in de darmen. En nu communiceert het immuunsysteem in de darmen ook met het immuunsysteem in de hersenen via een grote zenuw genaamd de nervus vagus.

de nervus vagus
De nervus vagus (de gele zenuw in deze illustratie) is de langste zenuw in het menselijk lichaam en verbindt de hersenen met ons maag-darmkanaal.

De nervus vagus is de langste zenuw in het menselijk lichaam en loopt van de schedel naar beneden, langs het hart, de longen, de maag en uiteindelijk richting de darmen. Er wordt altijd gesproken over dé nervus vagus, maar in principe zijn het er twee: een linker en een rechter. Deze zenuw speelt een belangrijke rol in het immuunsysteem. De nervus vagus is namelijk in staat de signalen van het immuunsysteem in de darmen door te geven aan het immuunsysteem in de hersenen, en andersom.19 Ontstekingsreacties die zich in de darmen bevinden, worden daardoor ook aangewakkerd in de hersenen. Mensen die lijden aan de ziekte van Crohn (een chronisch ontstekingsziekte van de darmen) hebben dan ook een verhoogde risico op het krijgen van een depressie.20 21 En omgekeerd hebben mensen die lijden aan een depressie een groter risico op het ontwikkelen van de ziekte van Crohn.22

De Faecalibacterium prausnitzii is een gunstige bacteriesoort die op basis van de juiste voedingsvezels een stofje kan maken dat juist voor meer T-remmercellen zorgt, een ontstekingsremmende T-cel.

Serotonine / indool

De Enterobacteriaceae vallen onder de zogenaamde Proteobacteriën, een overkoepelende bacterieklasse (fylum) waarvan bekend is dat zij geassocieerd worden met verschillende ziekten en aandoeningen, zoals de ziekte van Crohn, astma en diabetes type 2.23 24 En de bekende E. coli (Escherichia coli) is een voorbeeld van een bacterie die onder de schadelijke Enterobacteriaceae bacteriefamilie valt. Uit een onderzoek met ratten blijkt dat juist deze E. coli kan zorgen voor een negatief humeur. De E. coli voedt zich namelijk met het belangrijke aminozuur genaamd tryptofaan en zet deze om in een stofje genaamd indool. De ratten in dit onderzoek met veel E. coli en veel indool leken zich hulpelozer en angstiger te gedragen dan de andere ratten.25 Tryptofaan is een belangrijk aminozuur omdat deze in de darmen ook omgezet kan worden in serotonine.26 En serotonine is een neurotransmitter die juist zorgt voor een positieve stemming. Maar als de aanwezige tryptofaan door de E. coli wordt ingepikt om daar indool van te maken, blijft er weinig tryptofaan over voor de productie van de gunstige serotonine.

stroomschema indool serotonine
Een teveel aan de bacterie E. coli in de darmen kan tot gevoelens van angst en hulpeloosheid leiden.

Ontstekingsreacties verminderen in de darmen

Een teveel aan Enterobacteriaceae en Alistipes en een tekort aan Faecalibacterium prausnitzii zorgt dus een disbalans tussen Th17 en T-remmercellen. Een disbalans van de darmflora kan er dus mogelijk voor zorgen dat sommige mensen last hebben van een terugkerende depressie. Gelukkig is de samenstelling van de darmflora te beïnvloeden met voeding en bepaalde probiotica. Probiotica zijn levende bacterie die je als supplement kunt nemen. Door gericht bepaalde schadelijke darmbacteriën aan te pakken en gezonde darmbacteriën stimuleert kun je ontstekingen in je darmen verminderen. Je weet pas welke bacteriën er in jouw darmen leven en aan welke darmbacteriën je een tekort hebt als je een ontlastingsanalyse laat doen. Aan de hand van de resultaten kun je dan gericht je darmflora in balans brengen. In onderstaande alinea’s staat omschreven hoe je:

  • Enterobacteriacaea (waaronder de E. coli valt) kunt verminderen
  • Alistipes kunt verminderen
  • de gezonde Faecalibacterium prausnitzii in aantal toe kunt laten nemen.

Enterobacteriaceae verminderen

Er zijn verschillende mogelijke manieren om de Enterobacteriaceae en de E. coli in de darmen te verminderen, zoals 

  • het slikken van een probioticum genaamd Lactobacillus reuteri
  • overstappen op een plantaardig dieet

Lactobacillus reuteri

Bij de drogist zijn verschillende probiotica supplementen te vinden, maar deze bevatten verschillende soorten bacteriën waarvan je niet weet wat voor effect deze bacteriën hebben op je darmflora. Voor het verminderen van de Enterobacteriaceae is in ieder geval bekend dat het probioticum genaamd Lactobacillus reuteri effect heeft bij menselijke proefpersonen.27 De Lactobacillus reuteri lijkt in ieder geval bij muizen ook depressief gedrag te verminderen.28 Wetenschappers hebben de Lactobacillus reuteri in 2020 echter een nieuwe naam gegeven: Limosilactobacillus reuteri. Deze bacterie wordt echter nog wel onder de oude naam als probioticum verkocht, maar mogelijk komt daar in de toekomst verandering in.

Plantaardig dieet

Het overstappen op een veganistisch dieet zorgt voor een shift in de darmflora. Mensen die namelijk een plantaardig dieet aanhangen hebben minder Enterobacteriaceae in hun darmen dan mensen die vegetarisch eten en mensen die ook vlees eten.29

Alistipes verminderen

Enkele onderzoekers hebben gesuggereerd dat Alistipes mogelijk in aantal afneemt in de aanwezigheid van de Streptococcus bacterie.30 In het microbioom van mensen met verschillende soorten hartklachten is namelijk een verminderd aantal Alistipes aangetroffen, terwijl zij juist veel bacteriën die behoren tot het Streptococcus genus ontdekten. Of het aantal Alistipes inderdaad afneemt na het nemen van probioticum supplement van de Streptococcus is nog niet bekend. Maar het probioticum genaamd Streptococcus thermophilus ST28 heeft in ieder geval uitgewezen dat het de ontstekingsbevorderende Th17 afremt.31 32 33 De stam Streptococcus thermophilus ST28 is (nog) niet te koop, maar er zijn wel yoghurts (zowel plantaardige yoghurt als yoghurt van koemelk) op de markt die de Streptococcus thermophilus bevatten. Yoghurtproducenten plaatsen in principe de namen van de bacteriën die zij gebruikt hebben op hun verpakking. NB: de Streptococcus thermophilus is een bacteriesoort, waaronder verschillende soorten stammen vallen, zoals de Streptococcus thermophilus ST28. Niet alle stammen van de Streptococcus thermophilus zijn dus getest op hun ontstekingsremmende werking.

Daarnaast blijkt uit een onderzoek met muizen dat een vetrijk dieet zorgde voor een toename van Alistipes in de darmen.34 Wederom, mensen zijn geen muizen, maar het stoppen met vetrijke maaltijden zal niet zoveel kwaad kunnen. Bij onderzoeken met mensen was in ieder geval op te merken dat de consumptie van dierlijke producten (net als de Enterobacteriaceae) tot een toename van de Alistipes leidt.35 Verderop in dit artikel kun je meer lezen over het effect van een plantaardig dieet op depressie.

Faecalibacterium prausnitzii voeden

Faecalibacterium prausnitzii is een bacterie die zorgt voor de productie van het gunstige stofje genaamd butyraat. Butyraat heeft veel voordelen voor het menselijk lichaam en het draagt ook bij aan een vermindering van depressieklachten.36 37 Mogelijk komt dit doordat butyraat, net als veel antidepressiva, zorgt voor meer T-remmercellen in het menselijk lichaam, waardoor de verhouding Th17 en T-remmercellen meer in balans komt.38 Zeker voor mensen met depressieve klachten is het dan van belang dat het aantal Faecalibacterium prausnitzii in aantal toeneemt. De bacteriën van deze soorten kunnen zich vermenigvuldigen, wanneer zij gevoed worden. En je voedt deze bacterie door vezels te consumeren.

Het effect van vezels op je stemming

Dat vezels zorgen voor een toename van gezonde darmbacteriën is duidelijk, maar is dit effect ook merkbaar op iemands stemming? In 2013 is een onderzoek gedaan, waarbij mensen die nauwelijks vezels aten, twee weken lang extra vezels aan hun ontbijt toevoegden. Vijf gram op precies te zijn, waarvan meer dan drie gram bestond uit tarwezemelen. De deelnemers van het onderzoek hielden zelf in een dagboek bij of zij iets merkten van deze vezelinname, zoals een opgeblazen gevoel of stemmingswisselingen. Na deze twee weken bleek dat de meerderheid van de proefpersonen een positief effect merkte op het gebied van welzijn. Ze voelden zich vrolijker, energieker en alerter dan normaal.39

Een ander onderzoek uit 2015 lijkt het positieve effect van vezels op iemands stemming te bevestigen. Proefpersonen kregen gedurende drie weken dagelijks een prebiotica supplement of een placebo. Prebiotica is iets anders probiotica. Probiotica zijn levende bacteriën, maar prebiotica zijn een bepaald soort voedingsvezels. Dit zijn koolhydraten die het menselijk lichaam niet kan verteren, maar voeding zijn voor je darmbacteriën. De groep deelnemers die een prebiotica supplement genaamd galacto-oligosaccharide (GOS) kregen, waren meer alert op positieve prikkels dan negatieve prikkels vergeleken met de placebo groep. De deelnemers van dit onderzoek waren gezond en leden niet aan een depressie, maar het vestigen van de aandacht op negatieve prikkels is wel een symptoom van depressie.40 Ook een ander soort prebiotica was getest, genaamd fructo-oligosaccharide (FOS), maar deze leken geen effect te hebben.41 Galacto-oligosacchariden zijn vooral in aardperen te vinden, maar ook te bestellen als supplement.  

Weer een ander onderzoek toont aan dat de consumptie van vezels de kans op een depressie vermindert. Mensen die lijden aan een depressie blijken namelijk minder voedingsvezels te consumeren dan gezonde mensen.42 Meer informatie over voedingsvezels en prebiotica kun je hier lezen.

Roken en drinken

Iedereen weet dat het gebruik van alcohol en het roken van sigaretten slecht is voor je lijf. Daarnaast is roken en drinken ook slecht voor je darmflora. Regelmatige alcoholconsumptie en roken verminderen namelijk de Faecalibacterium prausnitzii in de darmen, waardoor er minder butyraat aangemaakt zal worden.43 44

Stroomschema de gunstige effecten van een plantaardig dieet

Het effect van een plantaardig dieet op depressie

Een overstap op een plantaardig dieet lijken dus schadelijke bacteriesoorten zoals Alistipes en Enterobacteriaceae te verminderen. Maar zorgt een overstap op een veganistisch of plantaardig dieet inderdaad voor een vermindering van een depressie? In de jaren ’90 waren onderzoekers een twaalfjarige studie gestart om het effect van dieet op ontstekingsreacties en depressie te meten. Wel 43.685 vrouwen tussen de 50 en 77 jaar zonder depressie hielden gedurende 12 jaar een eetdagboek bij. In die 12 jaar ervoeren 2.594 vrouwen een depressie en die depressie was in verband te brengen met bepaalde voedingsmiddelen die voor ontstekingsreacties zorgden. De onderzoekers konden een overzicht maken van ontstekingsbevorderende voedingsmiddelen en ontstekingsremmende voedingsmiddelen. Onder de ontstekingsbevorderende voedingsmiddelen vallen: roodvlees, vis, frisdrank, witmeel (witbrood en witte pasta) en margarine. De ontstekingsremmende voedingsmiddelen uit dit onderzoek zijn: groenten, olijfolie, koffie en wijn.45

Daarnaast is er een studie geweest waarbij onderzoekers een overzicht maakten van verschillende onderzoeken waarbij het effect van een veganistisch op depressie onder de loep werd gelegd. Er bleken enkele onderzoeken te zijn waarbij een veganistische dieet inderdaad depressieve symptomen verminderde. Maar er waren ook studies waaruit bleek dat een veganistisch dieet een depressie juist verergerde.46 Er zijn echter verschillende soorten veganistische diëten: gezonde vezelrijke veganistische diëten met alleen onbewerkte producten en veganistische diëten die bestaan uit junk food. Zo zijn er steeds meer vleesvervangers, veganistisch ongezonde toetjes, snacks en koekjes op de markt gekomen de afgelopen jaren. En het zijn juist de vezels van de onbewerkte producten die bijdragen aan de gezondheid van je darmflora. In 2019 is om die reden een onderzoek gedaan naar het effect van gezonde en ongezonde veganistische diëten op depressie onder een groep vrouwen met diabetes type 2. Vrouwen die vooral gezonde veganistische voedingsmiddelen (groenten, fruit, volkoren granen, peulvruchten, noten, thee, koffie en plantaardige oliën) aten hadden een verminderde kans op een depressie vergeleken met de vrouwen die vooral ongezonde voedingsmiddelen (fridrank, fruitsappen, witmeel, snoep en toetjes) consumeerden.47

Daarnaast zit er een belangrijke voedingsstof in vlees en een tekort daarvan kan in verband worden gebracht met depressie. Dit is vitamine B12.48 En dit kan verklaren waarom een veganistisch dieet in sommige gevallen een depressie kan verergeren. Een B12-tekort is iets van de laatste eeuw. Een eeuw geleden aten we namelijk niet zoveel vlees als nu en ook in sommige inheemse culturen aten mensen nauwelijks vlees. En deze mensen hadden geen B12-tekort.49 Hoe kwamen zij dan aan hun B12? Vitamine B12 is een stofje dat geproduceerd wordt door bacteriën die normaal in de bodem leven.50 Door het gebruik van pesticiden en de manier waarop we onze akkers de laatste decennia bewerken, is het bodemleven de laatste jaren erg verarmd. Dit zorgt ervoor dat wij niet meer op de natuurlijke manier B12 binnen krijgen. Ook veel koeien en varkens krijgen om deze reden ook zelf af en toe een B12-injectie. Voor mensen die hun darmflora willen verbeteren om ontstekingsreacties te verminderen en daarom willen overstappen op een plantaardig dieet, is het aan te raden om B12 supplementen te nemen. Volgens de laatste inzichten wordt minimaal 50 μg per dag aanbevolen.51 Een overschot aan B12 verlaat het lichaam weer en kan dus geen kwaad.

Heeft de informatie uit dit artikel je geholpen? Ondersteun dan de auteur met een financiële donatie of door dit artikel te delen op social media. Doneren kan hier.

Samengevat

Depressie is een ontstekingsziekte, wat te maken heeft met een onbalans in het immuunsysteem. Om deze reden zijn veel anti-depressiva er op gericht om ontstekingsreacties te verminderen. Deze onbalans van het immuunsysteem kan in stand gehouden worden door een disbalans in de darmflora. Zo zorgt de aanwezigheid van bepaalde schadelijke darmbacteriën aan een overvloed van ontstekingsreacties. En de afwezigheid van bepaalde gezonde darmbacteriën (zoals de Faecalibacterium prausnitzii) zorgt ervoor dat deze ontstekingsreacties niet goed afgeremd worden. Daarnaast draagt de aanwezigheid van een schadelijke bacterie, de E. coli, bij aan het gebrek aan de belangrijke neurotransmitter serotonine. Manieren om schadelijke bacteriesoorten te verminderen zijn: het slikken van bepaalde probiotica pillen (om Enterbacteriaceae soorten te verminderen zijn probiotica pillen met Lactobacillus/Limosilactobacillus reuteri bewezen effectief) en het overstappen op een veganistisch dieet. Het voeden van gezonde bacteriën doe je door gezonde voedingsvezels te consumeren. En zo hebben mensen die veel vezels eten ook een verminderde kans op het krijgen van een depressie.  

__________________________________________________

Disclaimer: De auteur van darmrevolutie.nl is geen praktiserend arts. Met deze artikelen probeer ik slechts de resultaten van wetenschappelijke onderzoeken weer te geven. Mensen die klachten ervaren worden geadviseerd hun behandelend arts te raadplegen.

  1. Winter, G., R.A. Hart, R.P.G. Charlesworth & C.F. Sharply, 2018: Gut microbiome and depression: what we know and what we need to know. Reviews in Neurosciences 29(6), p. 629-643. [PubMed] [Google Scholar]
  2. Köhler, O., J. Krogh, O. Mors & M.E. Benros, 2016: Inflammation in Depression and the Potential Anti-Inflammatory Treatment. Current Neuropharmacology 14(7), p. 732-742. [PubMed] [Google Scholar]
  3. Kim, Y.K., K.S. Na, A.M. Myint & B.E. Leonard, 2015: The role of pro-inflammatory cytokines in neuroinflammation, neurogenesis and the neuroendocrine system in major depression. Progress in Neuropsychopharamcology & Biological Psychiatry 4, 64, p. 277-284. [PubMed] [Google Scholar]
  4. Lee, G.R. 2018: The Balance of Th17 Versus Treg Cells in Autoimmunity. International Journal of Moleculair Science 19(3). [PubMed] [Google Scholar]
  5. Wang, L., et al. (2020) Correlation between Anxiety, Depression and Changes in Th17/Treg and Inflammatory Levels in Patients with Pulmonary Nodules. Chinese Journal of Lung Cancer 23(7), p. 554-560. [PubMed] [Google Scholar]
  6. Li, Y., et al. (2010) Altered expression of CD4+ CD25+ regulatory T cells and its 5-HT1a receptor in patients with major depression disorder. Journal of Affective Disorders 124(1-2), p. 68-75. [PubMed] [Google Scholar]
  7. Beurel, E. & J.A. Lowell, 2018: Th17 cells in depression. Brain, Behavior, and Immunity 69, p. 28-34. [PubMed] [Google Scholar]
  8. Chen, Y., et al. 2011: Emerging tendency towards autoimmune process in major depressive patients: A novel insight from Th17 cells. Psychiatry Research 188(2), p. 224-230. [PubMed] [Google Scholar]
  9. Ellul, P., E. Mariotti-Ferrandiz, M. Leboyer & D. Klatzmann, 2018: Regulatory T Cells As Supporters of Psychoimmuno Resilience: Toward Immunotherapy of Major Depressive Disorter. Frontiers in Neurology. [PubMed] [Google Scholar]
  10. Zhang, Y. et al. 2013: Antidepressant Drug, Desipramine, Alleviates Allergic  Rhinitis by Regulating Treg and Th17 Cells. International Journal of Immunopathology and Pharmacology. [PubMed] [Google Scholar]
  11. Liang, X. et al. 2020: Long-term antibiotic use during early life and risks to mental traits: an observational study and gene-environment-wide interaction study in UK Biobank cohort. Neuropsychopharmacology. [PubMed] [Google Scholar]
  12. Francino, M.P., 2016: Antibiotics and the Human Gut Microbiome: Dysbiosis and Accumulation of Resistances. Frontiers in Microbiology. [PubMed] [Google Scholar]
  13. Bharwani, A. et al. 2016: Structural & functional consequences of chronic psychosocial stress on the microbiome host. Psychoneuroendocrinology 63, p. 217-227. [PubMed] [Google Scholar]
  14. Maltz, R.M. et al. 2019: Social Stress Affects Colonic Inflammation, the Gut Microbiome, and Short-chain Fatty Acid Levels and Receptors. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 68(4), p. 533-540. [PubMed] [Google Scholar]
  15. Winter, G., R.A. Hart, R.P.G. Charlesworth & C.F. Sharply, 2018: Gut microbiome and depression: what we know and what we need to know. Reviews in Neurosciences 29(6), p. 629-643. [PubMed] [Google Scholar]
  16. Jiang, H. et al. 2015: Altered fecal microbiota composition in patients with major depressive disorder. Brain, Behavior and Immunity 48, p. 186-194. [PubMed] [Google Scholar]
  17. Parker, B.J., P.A. Wearsch, A.C.M. Veloo & A.Rodriguez-Palacios, 2020: The Genus Alistipes: Gut Bacteria With Emerging Implications to Inflammation, Cancer, and Mental Health. Frontiers in Immunology. [PubMed] [Google Scholar]
  18. Han, L. et al. 2018: Intestinal Microbiota at Engraftment Influence Acute Graft-Versus-Host Disease via the Treg/Th17 Balance in Allo-HSCT Recipients. Frontiers in Immunology. [PubMed] [Google Scholar]
  19. Maier, S.F., L.E. Goehler, M. Fleshner & L.R. Watkins, 2006: The Role of the Vagus Nerve in Cytokine-to-Brain Communication. Annals of The New York Academy of Sciences. [PubMed] [Google Scholar]
  20. Loftus, E.V. et al. 2011: Increased Risk of Developing Anxiety and Depression in Young Patients With Crohn’s Disease. American Journal of Gastroenterology 106(9), p. 1670-1677. [PubMed] [Google Scholar]
  21. Iglesias, M. et al. 2009: Psychological impact of Crohn’s disease on patients in remission: anxiety and depression risks. Revista Espanola de Enfermedades Digestivas 101(4), p. 249-257. [PubMed] [Google Scholar]
  22. Ananthakrishnan, A.N. et al. 2013: Association Between Depressive Symptoms and Incidence of Crohn’s Disease and Ulcerative Colitis: Results From the Nurses’ Health Study. Clinical Gastroenterology and Hepatology 11(1), p. 57-62. [PubMed] [Google Scholar]
  23. Shin, N.R., T.W. Whon & J.W. Bae, 2015: Proteobacteria: microbial signature of dysbiosis in gut microbiota. Trends in Biotechnology 33(9), p. 496-503. [PubMed] [Google Scholar]
  24. Rizatti, G., L.R. Lopetuso, G. Gibiino, C. Binda & A. Gasbarrini, 2017: Proteobacteria: A Common Factor in Human Diseases. BioMed Research International. [PubMed] [Google Scholar]
  25. Jaglin, M. et al. 2018: Indole, a Signaling Molecule Produced by the Gut Microbiota, Negatively Impacts Emotional Behaviors in Rats. Frontiers in Neuroscience. [PubMed] [Google Scholar]
  26. Dell’Osso, L., C. Carmassi, F. Mucci & D. Maraziti, 2016: Depression, Serotonin and Tryptophan. Current Pharmaceutical Design 22(6). [PubMed] [Google Scholar]
  27. Campo, R. del, et al. 2014: Improvement of digestive health and reduction in proteobacterial populations in the gut microbiota of cystic fibrosis patients using a Lactobacillus reuteri probiotic preparation: A double blind prospective study. Journal of Cystic Fibrosis 13(6), p. 716-722. [PubMed] [Google Scholar]
  28. Xie, R. et al. 2020: Oral Treatment with Lactobacillus reuteri attenuates depressive-like behaviors and serotonin metabolism alterations induced by chronic social defeat stress.  Journal of Psychiatric Research 122, p. 70-78. [PubMed] [Google Scholar]
  29. Zimmer, J. et al. 2012: A vegan or vegetarian diet substantially alters the human colonic faecal microbiota. European Journal of Clinical Nutrition 66(1), p. 53-60. [PubMed] [Google Scholar]
  30. Parker, B.J., P.A. Wearsch, A.C.M. Veloo & A. Rodriguez-Palacios, 2020: The Genus Alistipes: Gut Bacteria With Emerging Implications to Inflammation, Cancer, and Mental Health. Frontiers in Immunology. [PubMed] [Google Scholar]
  31. Ogita, T. et al. 2011: Streptococcus thermophilus ST28 Ameliorates Colitis in Mice Partially by Suppression of Inflammatory Th17 Cells. BioMed Research International. [PubMed] [Google Scholar]
  32. Ogita, T., Y. Tanii, H. Morita, T. Suzuki & S. Tanabe, 2011: Suppression of Th17 by Streptococcus thermophilus ST28 through induction of IFN-g. International Journal of Molecular Medicine 28, p. 817-822. [PubMed] [Google Scholar]
  33. Tanabe, S., 2013: The Effect of Probiotics and Gut Microbiota on Th17 Cells. International Reviews of Immunology 32(5-6), p. 511-525. [PubMed] [Google Scholar]
  34. Walker, A. et al. 2017: Sulfonolipids as novel metabolite markers of Alistipes and Odoribacter affected by high-fat diets. Scientific Reports 7, 11047. [PubMed] [Google Scholar]
  35. David, L.A. et al. 2014: Diet rapidly and reproducibly alters the human gut microbiome. Nature 505(7484), p. 559-563. [PubMed] [Google Scholar]
  36. Valvassori, V. et al. 2014: Sodium Butyrate Functions as Antidepressant and Improves Cognition with Enhanced Neurotrophic Expression in Models of Maternal Deprivation and Chronic Mild Stress. Current Neurovascular Research 11(4), p. 359-366. [PubMed] [Google Scholar]
  37. Wei, Y.B. et al. 2015: Antidepressant-Like Effect of Sodium Butyrate is Associated with and Increase in TET1 and 5-Hydroxymethylation Levels in the Bdnf Gene. International Journal of Neuropsychopharmacology 18(6). [PubMed] [Google Scholar]
  38. Zhou, L. et al. 2018: Faecalibacterium prausnitzii Produces Butyrate to Maintain Th17/Treg Balance and to Amerliorate Colorectal Colitis by Inhibiting Histone Deacetylase 1. Inflammatory Bowel Diseases 24(9), p. 1926-1940. [PubMed] [Google Scholar]
  39. Lawton, C.L., J. Walton, A. Hoyland, E. Howarth, P. Allan, D. Chesters & L. Dye, 2013: Short Term (14 Days) Consumption of Insoluble Wheat Bran Fibre-Containing Breakfast Cereals Improves Subjective Digestive Feelings, General Wellbeing and Bowel Functionin a Dose Dependent Manner. Nutrients 5, p. 1436-1455. [PubMed] [Google Scholar]
  40. Levens, S.M. & I.H. Gotlib, 2010: Updating Positive and Negative Stimuli in Working Memory in Depression. Journal of Experimental Psychology: General 139, p. 654-664. [PubMed] [Google Scholar]
  41. Schmidt, K. et al. 2015: Prebiotic intake reduces the waking cortisol response and alters emotional bias in healthy volunteers. Psychopharmacology 232(10), p. 1793-1801. [PubMed] [Google Scholar]
  42. Fatahi, S. et al. 2021: Association of dietary fiber and depression symptom: A systematic review and meta-analysis of observational studies. Complementary Therapies in Medicine 56. [PubMed] [Google Scholar]
  43. Bjørkhaug, S.T. et al. 2018: Characterization of gut microbiota composition and functions in patients with chronic alcohol overconsumption. Gut Microbes 10(6), 663-675. [PubMed] [Google Scholar]
  44. Wright, E.K. et al. 2015: What causes Recurrence of Crohn’s Disease After Intestinal Resection? A Prospective Evaluation of Microbiota, Smoking and Anti-TNF Therapy. Results From the POCER Study. AGA Abstracts 148(4). [Google Scholar]
  45. Lucas, M. et al. 2014: Inflammatory dietary pattern and risk of depression among women. Brain, Behavior, and Immunity 36, p. 46-53. [PubMed] [Google Scholar]
  46. Jain, R., A. Degremont, E. Philippou, G.O. Latunde-Dada, 2020: Association between vegetarian and vegan diets and depression: a systematic review. Proceedings of the Nutrition Society 79(OCE1). [Google Scholar]
  47. Daneshzad, E., et al. 2020: Association of dietary acid load and plant-based diet index with sleep, stress, anxiety and depression in diabetic women. British Journal of Nutrition 123, p. 901-912. [PubMed] [Google Scholar]
  48. Sangle, P., S. Osama, Z. Aftab, A.T. Anthony & S. Khan, 2020: Vitamin B12 Supplementation: Prevention Onset and Improving Prognosis of Depression. Cureus 12(10): e11169. [PubMed] [Google Scholar]
  49. Cerqueira, M.T. & W.E. Connor, 1979: The food and nutrient intakes of the Tarahumara Indians of Mexico. The American Journal of Clinical Nutrition 32(4), p. 905-915. [PubMed] [Google Scholar]
  50. Lu, K., K.R. Heal, A.E. Ingalls, A.C. Doxey & J.D. Neufeld, 2020: Metagenomic and chemical characterization of soil cobalamin production. The ISME Journal 14, p. 53-66. [PubMed] [Google Scholar]
  51. Bo, C. Del, P. Riso, C. Gardana, A. Brusamolino, A. Battezzati & S. Ciapellano, 2019: Effect of two different sublingual dosages of vitamin B12 on cobalamin nutritional status in vegans and vegetarians with a marginal deficiency: A randomized controlled trial. Clinical Nutrition 38(2), p. 575-583. [PubMed] [Google Scholar]

Ook interessant